Sta-opstoel bij ernstige artrose: opstaan en weer gaan zitten met meer controle

Hoe ernstig artrose is, wordt niet alleen afgemeten aan een röntgenfoto. Voor de persoon zelf telt vooral de invloed op de dag: hoeveel tijd het kost om op te staan, hoe gecontroleerd het weer gaan zitten verloopt, of de handen de armleuningen en de afstandsbediening kunnen gebruiken, welke houdingen de pijn verergeren en hoeveel activiteiten worden vermeden.

Twee mensen met artrose in dezelfde knie kunnen een heel verschillende mate van zelfstandigheid hebben. De een kan lopen, maar heeft veel moeite om uit een lage stoel op te staan; een ander heeft vooral pijn na lang zitten; weer een ander heeft ook artrose in de handen en kan zich niet afzetten op de armleuningen.

Daarom moet een sta-opstoel bij artrose worden gekozen op basis van de concrete beweging. Het product behandelt de aandoening niet, maar kan zitten, opstaan, weer gaan zitten en rusten wel beter hanteerbaar maken als de afmetingen en functies aansluiten bij wat de persoon nodig heeft.

Sollevita is verkrijgbaar met een zitbreedte van 52 of 63 cm en drie zitdieptes. De drielaagse zitopbouw, de hoge rugleuning en de Push Head dragen bij aan het comfort, maar compenseren geen verkeerde afmetingen. Hoogte, diepte, positie van de armleuningen en steun voor de voeten moeten op elkaar zijn afgestemd.

Dit zijn verschillen met een standaard sta-opstoel die vooral belangrijk worden als de persoon vele uren zit. De juiste maat moet zowel de houding als het opstaan voorbereiden.

De sta-opfunctie brengt het bekken geleidelijk omhoog en naar voren. Ze neemt mechanisch een deel van de beweging over die de persoon anders volledig zelf zou moeten maken, en kan onderweg worden gestopt.

Zo wordt alleen de hulp ingezet die nodig is. Iemand met artrose in knie of heup kan op de moeilijkste dagen gebruikmaken van deze beweging en minder hulp inschakelen wanneer pijn en stijfheid meevallen. De functie garandeert geen specifieke vermindering van de gewrichtsbelasting en drukt die ook niet in cijfers uit.

Omgekeerd gebruikt kan de fauteuil het weer gaan zitten begeleiden, zodat de persoon minder abrupt neerzakt. De stoel behandelt de oorzaak van de pijn niet en komt niet in de plaats van evenwicht, motorische controle of toezicht wanneer die nodig zijn.

Als ook handen, polsen of schouders pijnlijk zijn, kan het moeilijk worden om zich op de armleuningen af te zetten. De armleuningen moeten een bereikbare en stabiele steun bieden, maar mogen de persoon niet dwingen om bij het opstaan het volledige gewicht met de armen te dragen.

De sta-opfunctie maakt de persoon minder afhankelijk van het afzetten met de handen. Ook de handbediening moet worden beoordeeld: de plaats, de kracht die nodig is om de toetsen in te drukken, de grip en de hand die wordt gebruikt, bepalen mee hoe zelfstandig iemand werkelijk is. De persoon kan de fauteuil zelf bedienen of de bediening delen met de mantelzorger of zorgverlener.

Met het uitneembare bovendeel van de armleuning kan de fauteuil bovendien minder ruimte innemen en dichter bij de tafel komen. Is echte toegang vanaf de zijkant nodig, dan kan het hele zijpaneel worden verwijderd.

Tegelijk kan rust nodig zijn wanneer pijn en vermoeidheid toenemen. Doordat rugleuning, voetensteun, Push Head en kantelverstelling apart verstelbaar zijn, kunnen verschillende houdingen worden gevonden zonder telkens extra handmatige inspanning.

Het juiste uitgangspunt is de fauteuil te gebruiken om activiteit en herstel beter over de dag te verdelen. Het adviesgesprek moet uitwijzen wanneer hulp nodig is en wanneer het beter is om de persoon zelf het deel van de beweging te laten maken dat nog lukt.

De kantelverstelling (Tilt in Space) kantelt zitting en rugleuning samen, waarbij de verhouding tussen beide delen stabieler blijft. Ze kan een andere rusthouding bieden dan alleen het verstellen van de rugleuning en maakt het minder vaak nodig om de houding opnieuw op te bouwen met kussens of door het bekken te verschuiven.

De Zero Gravity-stand combineert kantelverstelling, rugleuning en voetensteun en brengt benen en voeten boven hartniveau. Dat kan de veneuze terugstroom bevorderen, een gunstig effect hebben op de bloedsomloop in de benen en het gevoel van lichtheid en comfort vergroten. Het is een relaxstand, geen behandeling van artrose of gewrichtspijn.

De volledig vlakke ligstand (180°) maakt een pauze of een kort dutje mogelijk zonder van plek te wisselen. De persoon kan ook in een tussenstand stoppen als volledig liggen het ongemak in rug, heup of knie vergroot.

Als het bovendeel van de armleuning is uitgenomen, kan Sollevita dichter bij de tafel komen. Dat kan twee extra keren opstaan voorkomen – van de fauteuil naar de eetkamerstoel en daarna weer terug naar de fauteuil – wanneer wisselen van stoel geen echt voordeel oplevert.

Het handmatig verrijdbare onderstel maakt korte verplaatsingen binnenshuis mogelijk terwijl de persoon blijft zitten, en kan voorkomen dat iemand alleen moet opstaan om van kamer te wisselen. Het moet op geschikte routes worden gebruikt en maakt van de fauteuil geen rolstoel.

Bij artrose is de zijwaartse transfer niet per se het grootste probleem. Dat kan het wel worden wanneer gewrichtspijn samengaat met hoge leeftijd, kwetsbaarheid, rolstoelgebruik of andere bewegingsproblemen. In die gevallen kunnen de volledig vlakke ligstand (180°), de verticale hoogteverstelling van de hele fauteuil en het afneembare zijpaneel gunstigere omstandigheden scheppen. Na het plaatsen van een heup- of knieprothese moeten elke hoogte-instelling en elke transfermethode aansluiten bij de orthopedische en revalidatieadviezen die de persoon heeft gekregen.