Sta-opstoel na een beroerte en bij hemiparese: zitten, opstaan en transfers

Hemiparese betekent minder kracht aan één kant van het lichaam, maar in het dagelijks leven kan het probleem ook bestaan uit verminderd gevoel, een onzeker evenwicht, minder rompcontrole, spasticiteit, problemen met zien of verminderde aandacht voor één kant van de ruimte. Twee mensen bij wie dezelfde kant is aangedaan, kunnen dus totaal verschillende behoeften hebben.

Iemand kan een zwakker been hebben en de romp toch goed stabiel houden. Een ander heeft voldoende kracht, maar voelt niet goed waar de voet of de arm zich bevindt. Weer een ander vindt het moeilijk om de beweging te plannen of een ingewikkelde volgorde van handelingen te begrijpen. De stoel moet binnen dit totaalbeeld worden beoordeeld, niet alleen op basis van het motorvermogen.

Daarom bepaalt de diagnose niet automatisch welke functie wordt gebruikt, vanaf welke kant men de stoel benadert of hoeveel hulp er moet worden geboden. Het uitgangspunt moet zijn hoe de persoon zich nu beweegt en welke doelen in het revalidatietraject zijn vastgesteld.

Zo kan precies de mate van ondersteuning worden gebruikt die nodig is. Als in het revalidatieprogramma is afgesproken dat de persoon actief meedoet aan de beweging, mag de stoel niet meer werk doen dan nodig. Een nuttige functie moet het herstel ondersteunen en mag vaardigheden die er nog zijn niet uitschakelen.

Ook het weer gaan zitten verdient aandacht. Iemand kan wel opstaan, maar moeite hebben om de laatste centimeters naar beneden onder controle te houden. In omgekeerde richting gebruikt, kan de sta-opfunctie het gaan zitten begeleiden, zonder evenwicht, oriëntatie en toezicht te vervangen wanneer die nodig zijn.

Als de arm zwak of pijnlijk is, of als de persoon er weinig controle over heeft, hoort de mantelzorger of zorgverlener die arm niet te gebruiken om de persoon omhoog of opzij te trekken. De arm moet worden ondersteund en gepositioneerd volgens de aanwijzingen van het revalidatieteam, vooral bij pijn, subluxatie of spasticiteit.

De sta-opfunctie kan de neiging verminderen om de persoon bij de armen te pakken en zo omhoog te tillen. De armleuningen blijven stabiele steunpunten waar dat passend is, maar mogen geen trekpunten worden. Ook bij een zijwaartse transfer moet eerst de positie van de aangedane arm worden gecontroleerd voordat de stoel of het lichaam wordt bewogen.

De hoge rugleuning en de Push Head bieden steun in de verschillende hellingshoeken, maar corrigeren geen neurologische uitval. Als hoofd, romp of arm specifieke ondersteuning nodig hebben, moet de instelling blijven aansluiten bij de revalidatieadviezen die de persoon heeft gekregen.

Er is geen algemene regel die zegt dat elke transfer na een beroerte altijd vanaf de zogeheten gezonde kant moet gebeuren. Restkracht, gevoel, neglect, pijn, spasticiteit, de omgeving, hulpmiddelen en de aangeleerde techniek kunnen die keuze veranderen.

Sollevita legt geen vaste kant op. Het hele zijpaneel kan worden afgenomen en met de verticale hoogteverstelling wordt de zithoogte ingesteld, zodat de stoel wordt voorbereid op de werkwijze die al voor de persoon is vastgesteld. Welke kant voor de transfer wordt gebruikt, blijft afhangen van restkracht, gevoel, neglect, pijn, spasticiteit, hulpmiddelen en revalidatieadviezen.

Door de hoogtes gelijk te stellen wordt een handeling nog niet automatisch veilig. Rompcontrole, het vermogen om gewicht te dragen, gevoel, hulpmiddelen en de aanwezigheid van iemand die helpt, blijven de werkwijze bepalen. Als transferplanken, glijzeilen, tilbanden of een tillift nodig zijn, blijven die deel van het geheel.

De plek van de handbediening, de hand die de persoon gebruikt, het begrip van de symbolen en het vermogen om de beweging op het gewenste punt te stoppen moeten nauwkeurig worden beschreven. In sommige gevallen bedient de persoon de stoel zelfstandig; in andere gevallen gebeurt dat samen met een ander. Technologie is alleen nuttig als ze de dagelijkse routine eenvoudiger maakt en geen verwarring of onnodige afhankelijkheid toevoegt.

Ook de inrichting van de ruimte, de plek van voorwerpen en de positie van degene die helpt, moeten aansluiten bij de revalidatiestrategie. Er is geen eenvoudige regel zoals alles aan de niet-aangedane kant neerzetten: neglect en visueel-ruimtelijke problemen vragen om individuele adviezen.

De kantelverstelling (Tilt in Space) kantelt zitting en rugleuning samen, terwijl de rugverstelling de hoek van de rugleuning verandert. Samen kunnen deze twee verstellingen verschillende houdingen bieden, zonder dat de persoon telkens opnieuw steun voor bekken en romp hoeft te zoeken.

De Zero Gravity-stand combineert kantelverstelling, rugleuning en voetensteun en brengt benen en voeten boven hartniveau. Die stand kan de veneuze terugstroom bevorderen, de doorbloeding van de benen ten goede komen en het gevoel van lichtheid en comfort vergroten. Het is een relaxstand, geen behandeling van hemiparese, spasticiteit of de gevolgen van een beroerte.

De volledig vlakke ligstand (180°) kan worden gebruikt voor een pauze of om te rusten zonder van plek te wisselen. Helemaal plat liggen is niet verplicht: als de persoon een tussenstand beter verdraagt, kan de stoel dankzij de onafhankelijke bewegingen in de meest geschikte stand worden gestopt.

De verticale hoogteverstelling van de hele fauteuil kan de persoon op een gunstigere hoogte brengen bij het aankleden, scheren, de haarverzorging, het rechttrekken van kleding of sommige verzorgingstaken. Dankzij het afneembare zijpaneel kan de mantelzorger of zorgverlener vanaf de zijkant dichterbij komen. De stoel neemt de zorgbelasting niet weg, maar kan onnodig bukken en reiken beperken.

Met het handmatig verrijdbare onderstel zijn korte verplaatsingen in huis mogelijk terwijl de persoon blijft zitten, en kan een transfer worden vermeden die alleen nodig zou zijn om van kamer te wisselen. Het maakt van Sollevita geen rolstoel en vervangt het lopen niet wanneer lopen passend is.

Sollevita moet goed kunnen samengaan met een rolstoel, loophulp, transferplanken, zorgbed of tillift wanneer die nodig zijn. De kracht van Sollevita is dat stabiel zitten, een geleidelijke sta-opfunctie, rust, toegang vanaf de zijkant, verticale hoogteverstelling en de vlakke ligstand om transfers te vergemakkelijken in één product samenkomen, met behoud van bouwkwaliteit, afneembare onderdelen en service van de fabrikant.