Bij spasticiteit beoordeelt u een sta-opstoel op de steunpunten, de tussenstanden en op hoe gemakkelijk de bewegingen te bedienen zijn. U gaat uit van de houdingen die de persoon al verdraagt en van de adviezen die u hebt gekregen, op zoek naar een comfortabelere zitplek voor de dagelijkse activiteiten. Deze gids helpt u het proefzitten voor te bereiden zonder benen of romp met de motoren te forceren en zonder noodzakelijke ondersteuning weg te nemen. De verstellingen ondersteunen het comfort; de aanpak van het symptoom blijft in handen van de zorgprofessionals die de persoon begeleiden.
In het kort
Bij spasticiteit gaat de beoordeling van de stoel zowel over de steunpunten als over de beweging die nodig is om van houding te veranderen en terug te keren naar de zithouding. Onafhankelijke verstellingen maken tussenstanden mogelijk, die u kiest op basis van de persoonlijke adviezen. De hoofdsteun Push Head, de kantelverstelling (Tilt in Space) en de verticale hoogteverstelling van de hele fauteuil hebben elk een andere functie en zijn geen behandeling van spasticiteit. Tijdens het proefzitten blijft de noodzakelijke ondersteuning behouden en u stopt zodra de beweging ongemak veroorzaakt.
Spasticiteit: de term begrijpen zonder er een etiket van te maken
De Cliniques universitaires Saint-Luc in Brussel beschrijven spasticiteit als een abnormale toename van de spierspanning die verband houdt met een aandoening van het zenuwstelsel. Spasticiteit kan bewegingen en sommige dagelijkse handelingen moeilijker maken. Beoordeling en behandeling zijn persoonlijk afgestemd, met inbreng van verschillende disciplines. [1]
AISM, de Italiaanse MS-vereniging, wijst er bij multiple sclerose (MS) op dat een verhoogde spiertonus ook gepaard kan gaan met zwakte. Dat er spanning in de spieren zit, mogen naasten dus niet opvatten als bewijs dat een been het gewicht kan dragen tijdens het opstaan. Dat vermogen moet worden beoordeeld, niet afgeleid uit hoe de spier eruitziet. [2]
Dit artikel is niet bedoeld om vast te stellen of een moeilijke houding het gevolg is van spasticiteit, pijn, contracturen of andere problemen. Het helpt u preciezere vragen te stellen wanneer het symptoom al is vastgesteld of er een medische beoordeling loopt.
Twee mensen met dezelfde aandoening kunnen verschillende behoeften hebben. De nuttige vraag is: welke activiteiten zijn oncomfortabel en welke steunpunten, verstellingen en hulp zijn al nodig? Niet: welke houding wordt automatisch aangeraden aan iedereen met die diagnose?
Begin bij de houdingen die de persoon verdraagt en bij de gewenste activiteit
Beschrijf eerst de gebruikelijke zithouding: waar de persoon rust, hoe romp en hoofd worden gesteund, welke ondersteuning er wordt gebruikt en op welke momenten de persoon om een verandering vraagt. Verander de opstelling niet alleen om nettere foto’s te kunnen maken. De steunpunten die al worden gebruikt, horen bij de informatie die moet worden beoordeeld.
Kies daarna een concreet doel: een gesprek voeren met een andere ondersteuning, lezen, de benen laten rusten of een onderdeel van de persoonlijke verzorging beter uitvoerbaar maken. Een herkenbaar doel helpt om te zien of de verstelling echt voordeel biedt, in plaats van de verst mogelijke stand van de rugleuning na te jagen.
Noteer de adviezen die u hebt gekregen over houdingen, transfers en zorg. Is het niet duidelijk of een houding mag worden uitgeprobeerd, bespreek die twijfel dan vóór de demonstratie met de zorgprofessional die de persoon begeleidt. Het Sollevita-team kan uitleggen hoe de stoel werkt, maar kan geen houdingsbehandeling vaststellen.
De pagina over specifieke behoeften op het gebied van mobiliteit en zorg helpt de verschillende situaties van elkaar te onderscheiden. Hier blijft de focus smaller: een beoordeling van de verstellingen organiseren zonder het lichaam in een vooraf bepaalde vorm te dwingen.
Tussenstanden: het voordeel is dat u halverwege kunt stoppen
Een stoel kan een vrijwel liggende stand bereiken, maar dat betekent niet dat die stand tijdens het proefzitten ook moet worden bereikt. Een tussenstand kan beter passen bij de activiteit, de steunpunten en wat de persoon verdraagt. Wat technisch beschikbaar is, is nog geen klinisch doel.
Sollevita is uitgerust met minimaal 5 en tot 8 onafhankelijke motoren, uitsluitend afhankelijk van het draagvermogen. Dankzij de afzonderlijke verstellingen kunt u de stand van de stoel aanpassen zonder alles terug te brengen tot één verplichte houding. Hoe de functies worden bediend en gestopt, controleert u op de geleverde uitvoering. [4]
Bij het afgesproken proefzitten is het nuttig om te weten welke functie wordt bediend en wat u wilt observeren. Wie meerdere verstellingen zonder vaste volgorde wijzigt, kan moeilijk beschrijven welke stap comfort of ongemak opleverde. Het is niet nodig de motor zijn volledige slag te laten maken om de functie te demonstreren.
Gebruik de kracht van de voetensteun niet om een been te strekken dat weerstand biedt, en de rugleuning niet om de romp te dwingen zich op te richten. De verstelling dient om een toegestane stand te zoeken, niet voor passieve rekoefeningen die niet zijn voorgeschreven. Treden er pijn, ongewone spanning of verlies van steun op, stop dan met het proefzitten en vraag advies.
Verstelling van de rugleuning en kantelverstelling doen niet hetzelfde
De verstelling van de rugleuning verandert de hoek tussen rugleuning en zitting. De kantelverstelling (Tilt in Space) kantelt daarentegen zitting en rugleuning samen ten opzichte van de vloer. Bij Sollevita horen deze mogelijkheden bij de verstellingen van het product, maar het zijn geen synoniemen en ze mogen niet worden voorgesteld als gelijkwaardige manieren om de persoon “neer te leggen”. [4]
Gebruik bij het beschrijven van het proefzitten de naam van de beweging: “de rugleuning is naar achteren versteld” is duidelijker dan “de stoel is omlaaggebracht”. Die precisie helpt zowel het Sollevita-team als de zorgprofessional te begrijpen welke verandering er werkelijk is uitgevoerd.
De kantelverstelling kan een andere comfortstand bieden, maar compenseert niet automatisch een te diepe zitting of onvoldoende zijdelingse steun. Beoordeel eerst de steun in de uitgangshouding. Leid geen therapeutische hoek af uit een productfoto en leg niet voor iedereen dezelfde verblijfsduur in een stand vast.
Hoofd, bekken en benen: één verstelling corrigeert niet alles
Push Head en ondersteuning van het hoofd
De elektrisch verstelbare hoofdsteun Push Head regelt de steun van hoofd en nek. De hoge rugleuning volgt de rug, met de steunkenmerken die de fabrikant beschrijft. Deze onderdelen kunnen nuttig zijn bij het zoeken naar een comfortabele houding, maar de hoofdsteun staat niet gelijk aan een klinisch systeem voor hoofdondersteuning. [4]
Heeft de persoon gespecialiseerde ondersteuning nodig of blijft het hoofd met het geïntegreerde systeem niet goed gesteund, dan is het niet genoeg om de verstelling verder op te voeren. Duw de kin niet richting de borst en probeer het hoofd niet met geïmproviseerde banden op zijn plaats te houden. Eerst moet duidelijk worden of het geheel geschikt is.
Zitmaten en ondersteuning van armen en benen
Sollevita is leverbaar met een zitbreedte van 52 of 63 cm en in drie zitdieptes. Met deze keuzes kan het product op de persoon worden afgestemd, maar ze vormen op zichzelf geen houdingssysteem dat bij elke asymmetrie past. De drielaagse zitopbouw combineert een geveerde zitbasis, individueel verpakte pocketveren en een comfortlaag bovenop. [4]
Het Zwitsers Paraplegiecentrum (Centre suisse des paraplégiques) neemt asymmetrieën, pijn en steunpunten mee in de gespecialiseerde beoordeling van het zitten in de rolstoel. Zijn deze problemen aanwezig, bespreek ze dan al met de zorgprofessionals voordat u thuis een nieuwe zitplek inricht. [3]
Voorgeschreven kussens en ondersteuningen worden niet weggehaald om alleen de vulling uit te proberen. Evenmin voegt u gewichten, wiggen of zelfgemaakte bevestigingen toe om een onwillekeurige beweging tegen te gaan. De vergelijking moet de hulpmiddelen omvatten die al nodig zijn, niet alleen de lege stoel.
Zero Gravity en volledig vlakke ligstand (180°): mogelijkheden om te beoordelen, geen doel om te bereiken
Zero Gravity combineert de kantelverstelling, de rugleuning en de voetensteun in een stand met de benen omhoog. De volledig vlakke ligstand (180°) biedt daarentegen een gestrekt ligvlak. Het zijn mogelijkheden van het product, geen behandelingen van spasticiteit en geen bewijs dat de persoon een volledig gestrekte houding verdraagt. [4]
Kies de functie op basis van het comfort en de gewenste activiteit, niet omdat de naam een therapeutisch effect doet vermoeden. De concrete vraag is of de beoogde stand in de persoonlijke situatie passend en comfortabel is. Zijn er adviezen over ademhaling, houding of zorg, dan hebben die voorrang boven het feit dat de functie beschikbaar is.
Controleer ook de terugkeer naar de gebruikelijke stand. Een stand die met hulp van een technicus bereikbaar is, is misschien niet te hanteren voor de persoon of voor wie er elke dag bij is. Leg de afstandsbediening niet buiten bereik en baseer de dagelijkse organisatie niet op een reeks handelingen die nog niet goed wordt begrepen.
Verticale hoogteverstelling en toegang aan de zijkant: hulp voor wie zorgt
De verticale hoogteverstelling brengt de hele fauteuil omhoog of omlaag, terwijl de persoon blijft zitten of liggen. Zo kan het zit- of ligvlak op een comfortabelere hoogte komen voor sommige handelingen van de persoonlijke verzorging, terwijl het afneembare zijpaneel één kant toegankelijk maakt. Het ene regelt de hoogte, het andere maakt ruimte vrij. [4]
De toegang aan de zijkant moet samen met de ondersteuning van de persoon worden beoordeeld. Valt door het wegnemen van een zijpaneel een noodzakelijke steun weg, ga dan niet door alleen omdat de mantelzorger of zorgverlener zo dichterbij kan werken. Eerst moet duidelijk worden hoe de handeling kan worden uitgevoerd met behoud van een passende stand.
Bij de vlakke ligstand om transfers te vergemakkelijken kunnen de volledig vlakke ligstand (180°), de verstelbare hoogte en de geopende zijkant helpen om de stoel naast het bed te plaatsen. Ze bepalen niet hoe de persoon wordt verplaatst, welke grepen u gebruikt of welke hulpmiddelen achterwege kunnen blijven. Er wordt gewerkt volgens de methode die voor de werkelijke situatie is vastgesteld; de sta-opfunctie mag niet worden gebruikt om al proberend na te gaan of de persoon het eigen gewicht kan dragen.
Een observatieformulier voor het afgesproken proefzitten
Op het formulier noteert u wat u waarneemt tijdens activiteiten die al zijn toegestaan: uitgangshouding, verstelling, comfort en terugkeer. Het meet niet hoe ernstig de spasticiteit is en schrijft geen oefeningen voor. Het is niet nodig een moeilijkheid uit te lokken om die vast te leggen.
| Wat noteren | Nuttige omschrijving | Wat vermijden |
|---|---|---|
| Activiteit | Gesprek, lezen, pauze of persoonlijke verzorging | Alle functies uitproberen zonder doel |
| Uitgangsstand | Zithouding, steunpunten en ondersteuning die al worden gebruikt | Voorgeschreven ondersteuning weghalen om het proefzitten te vereenvoudigen |
| Verstelling | Naam van de beweging en toegestane manier van gebruik | Alles omschrijven als “gaan liggen” |
| Reactie van de persoon | Aangegeven comfort, behouden steun, waargenomen moeilijkheid | Zelf de oorzaak van het symptoom interpreteren |
| Terugkeer | Hoe de beoogde stand weer wordt bereikt en wie daarbij helpt | Ervan uitgaan dat de terugkeer altijd automatisch gaat |
| Open punt | Technische of medische vraag die moet worden verduidelijkt | Een beweging herhalen die ongemak veroorzaakt |
Scheid na het proefzitten de vragen. Een onduidelijk symbool of een armleuning die in de weg zit, gaat over het product; nieuwe pijn of een veranderde tolerantie voor de houding betreft ook de medische beoordeling. Door de twee sporen gescheiden te houden, voorkomt u dat een verstelling ten onrechte gaat dienen als verklaring voor een verandering bij de persoon.
Wanneer een stoel niet volstaat en wanneer u de keuze moet herzien
Een zorgfauteuil kan tekortschieten als er gespecialiseerde houdingsondersteuning, een speciaal ondersteuningsoppervlak of transfermethoden nodig zijn die er niet mee te combineren zijn. Het is geen kwestie van het aantal motoren. Ook een volledig uitgeruste stoel moet kunnen worden ingepast in het geheel van hulpmiddelen die al worden gebruikt, zonder die uit principe te vervangen.
Nieuwe moeilijkheden, pijn of veranderingen in de houding vragen om overleg met de zorgprofessionals die de persoon begeleiden. Schrijf ze niet automatisch toe aan normale variatie en probeer ze niet te corrigeren door de rugleuning of de hoogte steeds verder te verstellen. De technische keuze moet opnieuw worden bekeken wanneer de behoeften veranderen.
Ook de praktische continuïteit telt: wie kent de bediening, hoe onderhoudt u de bekleding en hoe krijgt u ondersteuning als u twijfelt? De modulaire opbouw en het feit dat zowel de buitenhoes als de onderliggende hoes afneembaar zijn, maken het beheer van Sollevita eenvoudiger, terwijl de directe klantenservice en de ondersteuning via videobellen het technische gebruik kunnen verduidelijken. Ze vervangen geen nieuwe medische beoordeling wanneer die nodig is.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Behandelt een sta-opstoel spasticiteit?
Een sta-opstoel mag niet als behandeling worden voorgesteld. De verstellingen kunnen helpen om een passende, comfortabele stand te zoeken, maar de aanpak en behandeling van spasticiteit zijn de taak van zorgprofessionals. Dat een functie aanwezig is, garandeert het resultaat niet.
Is Zero Gravity altijd aan te raden?
Nee. Het is een relaxstand die moet worden beoordeeld in relatie tot de persoon en de adviezen die u hebt gekregen. Het is niet nodig die stand te bereiken als een tussenstand de juiste is.
Kan ik de voetensteun gebruiken om een stijf been te strekken?
Niet om het strekken te forceren. De motor mag niet worden gebruikt als middel voor rekoefeningen die niet zijn voorgeschreven. Veroorzaakt de beweging weerstand, pijn of verlies van steun, stop dan met het proefzitten en vraag advies.
Vervangt de Push Head een gespecialiseerde ondersteuning?
Nee. De hoofdsteun regelt de steun van het hoofd, maar staat niet gelijk aan een persoonlijk aangepaste klinische ondersteuning. Is de voorgeschreven ondersteuning nodig, dan moet worden beoordeeld of die met de stoel te combineren is, zonder haar tijdens het proefzitten weg te halen.
Maakt het afneembare zijpaneel elke transfer eenvoudig?
Nee. Het maakt één kant vrij toegankelijk. Hoogtes, de mogelijkheden van de persoon, ondersteuning, hulpmiddelen en vaardigheden moeten nog steeds samen worden bekeken. Het is geen reden om een andere techniek te gebruiken of af te zien van de voorziene tillift.
Wat geeft u door aan het Sollevita-team?
Beschrijf de gewenste activiteiten, de houdingen die de persoon verdraagt, de ondersteuning die wordt gebruikt, hoe goed de bediening kan worden gehanteerd en welke hulp beschikbaar is. Vermeld ook maten en hulpmiddelen die al aanwezig zijn. Relevante medische informatie deelt u met toestemming van de persoon, zonder onnodige documenten te sturen.
Bronnen en referenties
[1] Cliniques universitaires Saint-Luc · België. Spasticiteit (in het Frans). Geraadpleegd op 9 september 2026.
[2] AISM (Italiaanse MS-vereniging) · Italië. Symptomen van multiple sclerose: spasticiteit (in het Italiaans). Geraadpleegd op 9 september 2026.
[3] Zwitsers Paraplegiecentrum (Centre suisse des paraplégiques) · Zwitserland. Centrum voor zitten in de rolstoel (in het Frans). Geraadpleegd op 9 september 2026.
[4] Sollevita · La Castellana. Sollevita-zorgfauteuil met sta-opfunctie. Geraadpleegd op 9 september 2026.
De bronnen uit de gezondheidszorg onderbouwen de genoemde principes; ze vormen geen aanbeveling voor Sollevita. De productkenmerken zijn informatie van de fabrikant; de praktische overzichten zijn redactionele uitwerkingen, geen klinische tests.
De volgende stap: de verstellingen koppelen aan de persoonlijke adviezen
Verzamel de observaties en twijfels die bij de gebruikelijke activiteiten naar voren komen. Leg ze naast de functies van de Sollevita-zorgfauteuil met sta-opfunctie en bespreek ze met het Sollevita-team, waarbij u de zorgprofessionals die de persoon begeleiden betrokken houdt bij houding, ondersteuning en transfers.
