Een sta-opstoel bij gedeeltelijke zelfredzaamheid moet helpen bij de handelingen waarvoor dat nodig is, zonder de beslissingen over te nemen van degene die hem gebruikt. Dezelfde persoon kan zelfstandig lezen, meer tijd nodig hebben om zich klaar te maken en op een ander moment hulp nodig hebben. De keuze begint bij die verschillen: activiteiten, steunpunten, bediening en de hulp die beschikbaar is. Het doel is niet om koste wat het kost minder hulp te gebruiken, maar om passende ondersteuning te vinden die ruimte laat voor eigen voorkeuren en eigen regie.
In het kort
Zelfstandigheid bekijkt u per activiteit: een langzame beweging kan nog steeds mogelijk zijn, terwijl een andere beweging hulp vraagt. De sta-opfunctie en de verstelmogelijkheden kunnen het dagelijks leven ondersteunen als maten, bediening en hulp goed zijn afgestemd. Het proefzitten dient om te begrijpen welke ondersteuning nuttig is en hoe de persoon die wil gebruiken, zonder dat het verandert in revalidatie of in de eis om zelf te doen wat niet veilig is.
Gedeeltelijke zelfstandigheid: kijk naar activiteiten in plaats van labels
Iemand kan op sommige momenten lopen, een boek vasthouden en de telefoon gebruiken, maar het toch moeilijk vinden om op te staan uit een lage zitting. Een ander heeft misschien hulp nodig bij een transfer en kiest toch precies hoe hij of zij wil rusten. Dat zijn geen tegenstrijdigheden: het zijn verschillende activiteiten.
Door ze afzonderlijk te beschrijven, ziet u welke ondersteuning nuttig is. Ook tijd speelt mee: traagheid kan geduld vragen, maar is op zichzelf niet genoeg om vast te stellen dat iemand anders het moet overnemen. Bij het inschatten van de benodigde hulp gaat het om de werkelijke handeling en de veiligheid daarvan, niet om de haast van wie toekijkt.
Het algemene beeld van verlies van zelfstandigheid bij ouderen kan de familie op weg helpen. Hier gaan we dieper in op een specifieke situatie: sommige activiteiten blijven goed te doen, terwijl andere wisselende hulp vragen. Daarbij maken we van deze beschrijving geen diagnose.
Wat er verandert tussen het beste en het moeilijkste moment
Eén enkele demonstratie geeft niet altijd een goed beeld van de hele dag. Vraag de persoon zelf wanneer hij of zij meer ondersteuning wil en welke activiteiten hij of zij het liefst zelf doet. Verzamel waarnemingen die er al zijn, zonder vermoeidheid uit te lokken of te vragen om een proef op het slechtste moment van de dag.
Een voorbeeld ter illustratie: iemand stelt tijdens het lezen zelf de rugleuning bij, maar laat zich ’s avonds liever begeleiden bij het weer gaan zitten. Wat nodig is, is dan niet per se een andere stoel: het kan een duidelijkere uitleg zijn, een bediening op een handigere plek of hulp die voor dat moment al is afgesproken.
Verandert het vermogen plotseling of gaat het samen met nieuwe symptomen, zie dat dan niet als een gewone voorkeur voor een andere instelling. Dan moet de juiste zorgverlener worden ingeschakeld. Een overzicht van gewoonten dient om te beschrijven; het kan op zichzelf niet de oorzaak van een achteruitgang verklaren.
Vier situaties om te herkennen welke hulp nodig is
De onderstaande tabel helpt om de activiteiten te bespreken. Er worden geen scores gegeven en de waarde of inzet van de persoon wordt niet beoordeeld. De situaties kunnen op dezelfde dag naast elkaar voorkomen en moeten de hulp respecteren die al is vastgesteld.
| Waargenomen situatie | Wat u beschrijft | Nuttige vraag |
|---|---|---|
| Activiteit die de persoon zelf doet | Gebruikte bediening, steunpunten en houding | Wat wil de persoon zelf in de hand houden? |
| Activiteit die meer tijd kost | Voorbereiding en gebruikelijke pauzes | Maakt de haast van anderen de handeling moeilijker? |
| Activiteit met al afgesproken hulp | Wie helpt en bij welke stap | Is de hulp duidelijk en beschikbaar wanneer die nodig is? |
| Activiteit die in de huidige situatie niet lukt | Moeilijkheid en betrokken professional | Welk alternatief is al afgesproken? |
U kunt de tabel gebruiken voor drie activiteiten, zoals lezen, weer gaan zitten en aanschuiven aan tafel. Vraag de persoon niet om te bewijzen dat hij of zij zelf kan wat normaal met hulp gebeurt. Een betrouwbare beschrijving komt voort uit luisteren en uit de dagelijkse gang van zaken, niet uit een uitdaging.
Blijft er twijfel, schrijf die dan op. ‘We weten niet of deze functie geschikt is’ is een terechte vraag voor de deskundige die erover gaat, geen vakje dat u met een gok invult.
De hulp van de sta-opfunctie goed begrijpen
De sta-opfunctie van Sollevita begeleidt geleidelijk de overgang naar een staande houding en kan met de daarvoor bestemde bediening worden onderbroken. In omgekeerde richting kan ze het weer gaan zitten begeleiden. Ze is niet hetzelfde als de verticale hoogteverstelling van de hele fauteuil: die brengt de complete stoel omhoog of omlaag, terwijl de persoon blijft zitten of liggen. [1]
Doordat de beweging kan worden gestopt, kunt u tussenstanden beoordelen, maar daarmee ligt er geen hoogte vast die voor iedereen geldt. Hoe de voeten steunen, de mogelijkheden van de persoon, de aanwezigheid van hulpmiddelen en de benodigde hulp moeten samen worden bekeken. Het is niet juist om minder hulp te geven om ‘de benen harder te laten werken’ zonder passende aanwijzingen daarvoor.
Suva legt een verband tussen de mogelijkheden van de persoon, de hulpmiddelen en de scholing van wie helpt. Het uitgangspunt is deze elementen op elkaar af te stemmen: een elektrische functie kan een handeling ondersteunen, maar bepaalt op zichzelf niet de transfertechniek of het aantal mensen dat nodig is. [3]
Een sta-opstoel bij gedeeltelijke zelfredzaamheid moet goed passen
Een bediening die prettig werkt, compenseert geen te diepe zitting of een hoofdsteun die op de verkeerde plek zit. Sollevita is verkrijgbaar met een zitbreedte van 52 of 63 cm en in drie zitdieptes: de maten moeten passen bij het lichaam en de activiteiten, en niet alleen worden gekozen op basis van de beschikbare ruimte in huis. [1]
De drielaagse zitopbouw en de hoge rugleuning dragen bij aan het comfortconcept. Let bij het proefzitten, onder de juiste omstandigheden, echter op het geheel: bekken, rug, voeten en armleuningen. Een prettig gevoel in de eerste minuut beantwoordt nog niet de vraag hoe het opstaan wordt voorbereid of hoe de handbediening weer binnen handbereik komt.
De technische kenmerken van de Sollevita-stoel helpen u om gerichte vragen voor te bereiden. Dat de stoel kan worden aangepast, is geen belofte dat elke lichaamsbouw of behoefte zonder controle vooraf kan worden opgevangen.
De afstandsbediening als middel om zelf te kiezen
De persoon zou de bediening moeten kunnen herkennen, vastpakken wanneer dat de bedoeling is en de knoppen kunnen vinden in de standen die hij of zij gebruikt. Ook waar de bediening wordt opgeborgen en hoe die na een pauze weer wordt gepakt, telt mee. Een handbediening die goed is uitgelegd maar achter de rugleuning ligt, geeft in de praktijk geen controle.
Sollevita werkt met minimaal 5 en tot 8 onafhankelijke motoren, uitsluitend afhankelijk van het draagvermogen. Het voordeel van de verstelmogelijkheden moet u vertalen naar activiteiten: een steunpunt aanpassen, lezen, naar een rusthouding gaan. Het is niet nodig om op de eerste dag elke combinatie te onthouden of bij elke pauze alle functies te gebruiken. [1]
Wordt de bediening met hulp gebruikt, dan moeten rollen en werkwijze de gebruiksaanwijzing en de persoonlijke aanwijzingen volgen. De persoon blijft betrokken via communicatie, de keuze van de houding en de mogelijkheid om te vragen de beweging te stoppen. Zelfstandigheid meet u niet alleen door te tellen hoe vaak er zonder hulp op een knop wordt gedrukt.
Helpen zonder op elke beslissing vooruit te lopen
Vragen voordat u ingrijpt, kan duidelijk maken of de persoon een pauze wil, meer tijd of concrete hulp. Luisteren betekent niet dat u iemand die toezicht nodig heeft alleen laat. Het betekent dat het verband tussen wat de persoon wil en de ondersteuning die nodig is, begrijpelijk blijft.
De Franse Haute Autorité de Santé hecht waarde aan de betrokkenheid van gebruikers en aan aandacht voor hun ervaring en voorkeuren. Bij het dagelijks gebruik van de stoel kan dat neerkomen op eenvoudige vragen: ‘Wilt u van houding veranderen?’, ‘Zal ik u de bediening laten zien?’, ‘Zullen we hier stoppen?’. Het is geen techniek om de hulp automatisch te verminderen. [2]
Vermijd ook de omgekeerde fout: vragen om een handeling zonder hulp af te maken om zelfstandigheid te bewijzen. De functies mogen geen revalidatieoefening worden die niet is voorgeschreven. Moeten toezicht, steunpunten of de eigen inbreng bij het opstaan opnieuw worden bepaald, betrek dan de zorgverleners die de persoon begeleiden.
Aan tafel en in het dagelijks leven: kiezen hoe iemand meedoet
De gewenste activiteit kan een maaltijd zijn, een spelletje of een gesprek. Het uitneembare bovendeel van de armleuning kan het aanschuiven aan tafel makkelijker maken, terwijl het afnemen van het hele zijpaneel voor een andere vorm van toegang bedoeld is. Controleer de tafel die werkelijk wordt gebruikt en de steunpunten van de persoon. [1]
Met het handmatig verrijdbare onderstel kan degene die helpt de stoel over korte afstanden binnenshuis verplaatsen, volgens de gebruiksaanwijzing en over een geschikte route. De accu levert stroom voor de verstelmogelijkheden van de stoel, niet voor de aandrijving van de wielen. [1]
Iemand kan er ook de voorkeur aan geven om naar de tafel te lopen of een rolstoel te gebruiken, afhankelijk van de mogelijkheden en de afgesproken hulpmiddelen. Het verrijdbare onderstel mag geen vaste route opleggen. De waarde zit in het hebben van een nuttige mogelijkheid, niet in het vervangen van alle activiteiten door steeds dezelfde zitplek.
Comfort vandaag, zonder te kopen uit angst voor morgen
Comfort is een gerechtvaardigde behoefte, ook als hulp bij het opstaan maar af en toe nodig is. Lezen, televisiekijken en rusten kunnen om nauwkeurige ondersteuning en instellingen vragen, zonder dat er sprake is van volledig verlies van zelfstandigheid.
Sollevita biedt functies die in de loop van de tijd op verschillende manieren van pas kunnen komen. Die speelruimte moet worden uitgelegd zonder te beloven dat het product met elke toekomstige verandering zal meegaan. Een nieuwe behoefte kan andere hulpmiddelen vragen, een andere beoordeling of een andere inrichting van het huis.
Beschrijf tijdens het adviesgesprek wat vandaag belangrijk is en welke aandachtspunten al bekend zijn, zonder alarmerende scenario’s te schetsen. Een bewuste keuze ontstaat niet door een huidige behoefte te ontkennen, en evenmin door toekomstige afhankelijkheid onvermijdelijk te laten lijken.
Waar u op let na de eerste keren gebruik
Loop het activiteitenoverzicht opnieuw door met beschrijvende vragen: is de handbediening binnen bereik? Herkent de persoon de instelling die hij of zij wil? Respecteert degene die helpt de pauzes? Welke stap blijft onduidelijk? Tel de uitkomsten niet op tot een score voor zelfredzaamheid.
Een activiteit die beter te begrijpen is, kan een goed resultaat zijn, ook als er nog steeds hulp bij nodig is. Evenzo bewijst een groter aantal bewegingen die iemand zelf uitvoert geen klinische verbetering. Verandert de situatie, maak dan onderscheid tussen een probleem bij het gebruik en een medische zorgbehoefte.
Werk de aanwijzingen bij wanneer een hulpmiddel wordt aangepast of wanneer de persoon nieuwe adviezen krijgt. Een eerste notitie is bedoeld om mee te beginnen, niet om de manier van helpen voorgoed vast te leggen.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Is een sta-opstoel alleen geschikt als iemand niet meer zelf kan opstaan?
Nee. Hij kan ook worden overwogen als er op bepaalde momenten of bij een deel van de beweging hulp nodig is. Of hij geschikt is, hangt echter af van steunpunten, mogelijkheden en de benodigde hulp, niet alleen van de aanwezigheid van de functie.
Maakt het gebruik ervan iemand automatisch afhankelijker?
Uit de aanwezigheid van een hulpmiddel alleen valt geen afhankelijkheid af te leiden. Het gaat erom hoe het wordt ingepast in de activiteiten en in de aanwijzingen die voor de persoon gelden. De stoel toont geen achteruitgang en ook geen herstel van het bewegingsvermogen aan.
Kan ik de sta-opfunctie stoppen voordat de hoogste stand is bereikt?
De functie kan met de daarvoor bestemde bediening worden onderbroken. Het juiste punt moet worden nagegaan bij de persoon zelf en de benodigde volgorde van handelingen; kies geen willekeurige hoogte en verminder de hulp niet om het gebruik in een oefening te veranderen.
Hoe beschrijft u gedeeltelijke zelfstandigheid aan het Sollevita-team?
Noem concrete activiteiten en verschillen die u in de loop van de dag al hebt gezien: wat de persoon zelf doet, wat meer tijd kost en welke hulp al is afgesproken. Het is niet nodig om vermoeidheid uit te lokken of zonder toezicht proeven te doen om gegevens te verzamelen.
Kan iemand die zelfstandig is ook kiezen voor geavanceerde comfortfuncties?
Ja. De kwaliteit van de zitting, steunpunten en verstelmogelijkheden kunnen nuttig zijn bij het lezen en rusten. De waarde moet aansluiten bij de activiteiten die de persoon nu wil doen, zonder dat er een diagnose nodig is en zonder in te spelen op angst voor toekomstige problemen.
Wanneer is een nieuwe beoordeling door een professional nodig?
Wanneer vermogens, belastbaarheid, steunpunten of de benodigde hulp veranderen, vooral als er nieuwe moeilijkheden ontstaan. Het Sollevita-team geeft uitleg over het product; beslissingen over gezondheid en zorg liggen bij de bevoegde professionals.
Bronnen en referenties
[1] Sollevita — Kenmerken en constructie van de stoel.
[3] Suva · Zwitserland — Slim verplaatsen in zorg en begeleiding (in het Frans).
Begin bij de activiteiten die u zelf wilt blijven doen
Noteer drie belangrijke activiteiten en de ondersteuning die ze op verschillende momenten vragen. Lees meer over de verstelmogelijkheden van Sollevita voor comfort en zelfstandigheid en bespreek uw overzicht met het Sollevita-team: het doel is hulp in de juiste verhouding, geen bewijs van onafhankelijkheid koste wat het kost.
