Sta-opstoel bij ALS: wanneer krachtverlies houding en zorg verandert

Krachtverlies verloopt niet bij iedereen in dezelfde volgorde. Voor de een wordt het al vroeg moeilijk om de armen op te tillen of het hoofd rechtop te houden; voor de ander zijn opstaan, zich omdraaien of een transfer maken het grootste probleem. Ook het tempo van de veranderingen verschilt, en daarom is het belangrijk om naar de werkelijke dagelijkse routine te kijken en niet uit te gaan van een vooraf vastgelegde volgorde.

De een kan nog zelfstandig zitten en alleen hulp nodig hebben om van houding te veranderen. Een ander gebruikt misschien een rolstoel en zoekt thuis een tweede plek voor rust en zorg. Weer een ander is voor transfers afhankelijk van een tillift. Dezelfde diagnose leidt dus niet tot één enkele juiste configuratie.

Het uitgangspunt is begrijpen welke mogelijkheden er nog zijn, welke activiteiten vermoeiend zijn geworden, wie er gedurende de dag helpt en welke hulpmiddelen al worden gebruikt. De stoel moet in die dagelijkse organisatie passen, zonder overbodige tussenstappen te creëren of hulpmiddelen te vervangen die nodig blijven.

De hoge rugleuning ondersteunt de rug over de volle lengte, met stevigere steun in de lendenstreek en een zachter, meer omhullend gevoel in het bovenste deel. Push Head en rugleuning kunnen samenwerken bij lezen, communiceren, televisiekijken of rusten, en daarbij in tussenstanden stoppen.

Deze functie biedt verstelbare steun, maar vervangt geen gespecialiseerde nekondersteuning en behandelt de zwakte van de nekspieren niet. Heeft het hoofd zijdelingse steun, speciale systemen of specifieke houdingsadviezen nodig, dan moet het team dat de persoon begeleidt deze aspecten bepalen.

Naarmate de kracht afneemt, kan zelfs het verschuiven van het bekken, het optillen van de benen of het verstellen van de rugleuning veel moeite kosten. Dankzij de onafhankelijke bewegingen van Sollevita kan de persoon de hoek aanpassen, de voetensteun uitklappen, Push Head verstellen en naar een liggende houding gaan, zonder voor elke handeling aangewezen te zijn op de eigen armen of op handmatige hulp van een mantelzorger of zorgverlener.

Of iemand deze functies zelf kan bedienen, hangt echter af van de hand die wordt gebruikt, de kracht die nodig is om de knoppen in te drukken, de precisie en de plaats van de handbediening. Tijdens het adviesgesprek moet duidelijk worden of de persoon de stoel zelfstandig bedient, de bediening deelt of die overlaat aan wie de zorg verleent. Een technisch complete stoel is alleen nuttig als de functies ook echt bruikbaar blijven.

Als de mogelijkheden veranderen, moeten ook de plaats van de afstandsbediening en de manier waarop die wordt gebruikt opnieuw worden bekeken. De techniek mag geen obstakel worden en geen al te ingewikkelde reeksen handelingen opleggen.

De sta-opfunctie begeleidt het bekken omhoog en naar voren en kan het deel van de beweging verkleinen dat de persoon zelf moet opbrengen. Ze kan nuttig zijn zolang het nog mogelijk is het eigen gewicht te dragen, stabiel rechtop te staan en verder te gaan volgens de afgesproken routine.

De mate van ondersteuning is te doseren: in de ene fase gebruikt de persoon alleen het begin van de beweging, in een andere neemt de stoel een groter deel van het opstaan over. De omgekeerde beweging kan ook het gaan zitten begeleiden en de noodzaak verminderen om zich op de zitting te laten vallen.

Naarmate de zwakte toeneemt, kan het gaan staan echter niet meer passend zijn. Als de persoon het eigen gewicht niet kan dragen of met een tilband wordt verplaatst, vervangt een grotere sta-opbeweging de tillift niet. Het moment om de werkwijze te veranderen moet worden bepaald in overleg met de zorgprofessionals die de persoon begeleiden.

Door deze combinatie kan de stoel naast het bed worden gezet en kunnen sommige hoogteverschillen en obstakels bij transfers in beide richtingen kleiner worden. De vlakke ligstand voor transfers schrijft geen techniek voor en garandeert niet dat iemand zonder andere hulpmiddelen kan worden verplaatst.

Als een glijlaken, transferplank, tilband, tillift of meer helpers nodig zijn, blijven die onderdeel van de werkwijze. Sollevita kan de geometrie van de transfer verbeteren en een tweede verstelbaar oppervlak bieden, maar vervangt niet de volledige ondersteuning van het lichaam.

Voor veel mensen met ALS blijft de rolstoel een centrale rol spelen bij de mobiliteit en in sommige gevallen bij de houding. Sollevita hoort die niet automatisch te vervangen: de fauteuil kan thuis een tweede plek worden voor rust, houdingswisselingen en sommige zorgtaken.

Het afneembare zijpaneel en de verticale hoogteverstelling kunnen een gunstigere zijdelingse toegang tussen rolstoel en fauteuil voorbereiden, altijd met inachtneming van de al vastgestelde techniek. Met het handmatig verrijdbare onderstel kan de fauteuil binnenshuis over korte afstanden worden verplaatst terwijl de persoon blijft zitten, wat een transfer alleen om van kamer te wisselen kan voorkomen; het maakt van Sollevita geen rolstoel voor buiten.

Als de hele fauteuil op een comfortabelere hoogte wordt gebracht, kan dat de mantelzorger of zorgverlener helpen bij het aankleden, het rechttrekken van kleding, de verzorging van baard en haar of bepaalde massages die daarvoor geschikt zijn. Als het zijpaneel is verwijderd, zijn de zijkanten beter bereikbaar. Deze functies kunnen bukken en reiken verminderen, maar nemen de zorglast niet weg.

Bij ALS kan de houding van invloed zijn op communicatie, het gebruik van apparatuur, het omgaan met slijm en activiteiten zoals eten of drinken. De stoel moet daarom ruimte laten voor beademing, slangen, houders en andere hulpmiddelen die al aanwezig zijn, zonder ze af te klemmen of moeilijk bereikbaar te maken.

Het uitneembare bovendeel van de armleuning kan het makkelijker maken om dicht bij de tafel te komen, maar de houding bij eten en slikken moet aansluiten bij de adviezen die zijn gegeven. Dat de rugleuning naar achteren kan worden versteld, betekent niet dat elke activiteit in elke stand kan worden gedaan.

Sollevita is geen antidecubitusvoorziening. De drielaagse zitopbouw verdeelt het gewicht over een groot oppervlak en met de bewegingen kan de houding worden gevarieerd, maar wanneer de persoon zelf niet meer van houding kan veranderen of risico loopt op huidletsel, zijn een beoordeling, een drukverdelend oppervlak en een individueel plan voor drukontlasting nodig.