Sta-opstoel bij multiple sclerose: als vermoeidheid, kracht en evenwicht veranderen

In algemene termen over verminderde mobiliteit spreken is niet genoeg. De een kan zelfstandig lopen, maar ’s middags uitgesproken vermoeid raken. Een ander heeft nog voldoende kracht in de benen, maar voelt zich wankel bij het opstaan of omdraaien. Weer een ander leeft vooral met spasticiteit, een veranderd gevoel of een hand die minder precies wordt naarmate de vermoeidheid toeneemt.

Ook het verloop kan verschillen. Bij sommige mensen wisselen de symptomen met schubs en herstelperiodes; bij anderen nemen de problemen geleidelijker toe. In de praktijk betekent dit dat de stoel zich moet aanpassen aan de werkelijke situatie, niet aan een abstract beeld van de ziekte.

Bij het kiezen van een stoel is het veel nuttiger om te begrijpen wat er gebeurt wanneer de dag zwaarder wordt, welke bewegingen de meeste energie kosten, welke houdingen iemand vanzelf opzoekt en wanneer iemand anders moet bijspringen. De vraag die echt verder helpt, is niet alleen wat de diagnose is, maar welke handeling zwaarder is geworden en op welk moment van de dag.

Dat kan het aantal keren verminderen dat het bekken met de hand moet worden verschoven, dat iemand zich met de armen moet opduwen of dat er extra kussens nodig zijn telkens wanneer een andere houding wordt gezocht. De stoel bepaalt niet welke houding de juiste is: hij biedt meer mogelijkheden, waaruit wordt gekozen op basis van comfort, gevoel, spasticiteit en eerder gekregen adviezen.

Het voordeel is vooral duidelijk wanneer iemand de bediening nog zelfstandig kan gebruiken, maar niet altijd genoeg energie heeft om zelf anders te gaan zitten. Ook wanneer de bediening wordt gedeeld met degene die helpt, moet de elektrische beweging geleidelijk, begrijpelijk en op elk moment te stoppen blijven.

Bij MS kan moeite met opstaan het gevolg zijn van zwakte in de benen, vermoeidheid, spasticiteit, stijfheid, problemen met evenwicht of coördinatie, of een combinatie van meerdere factoren. Dezelfde persoon kan de beweging op het ene moment vrij gemakkelijk maken en een paar uur later meer hulp nodig hebben.

De sta-opfunctie van Sollevita begeleidt het bekken omhoog en naar voren met een geleidelijke beweging die op elk moment kan worden gestopt. De functie kan worden gebruikt voor alleen het eerste deel van het opstaan, of in grotere mate wanneer de dag zwaarder is. De omgekeerde beweging begeleidt ook het weer gaan zitten en kan helpen wanneer iemand de laatste centimeters naar beneden moeilijk onder controle houdt.

Rechtop staan betekent echter nog niet dat iemand klaar is om te lopen. Evenwicht, gevoel en coördinatie kunnen het moment daarna lastig maken. Na het opstaan kan het nodig zijn even stil te blijven staan, te controleren of de voeten goed staan, de rollator te pakken of te wachten op de gebruikelijke hulp. Duizeligheid of nieuwe instabiliteit mag niet automatisch worden toegeschreven aan vermoeidheid of aan de stoel.

Spasticiteit en spasmen kunnen invloed hebben op de stand van de benen, de controle over het bekken, hoe goed iemand bepaalde hellingshoeken verdraagt en hoe makkelijk een transfer verloopt. Die invloed is niet voor iedereen gelijk en kan veranderen door pijn, vermoeidheid, temperatuur of eerdere activiteiten.

Verstellingen moeten geleidelijk gaan en mogen knieën, heupen of enkels niet verder dwingen dan de houding die iemand verdraagt. Als het uitklappen van de voetensteun, de verstelling van de rugleuning of de kantelverstelling een spasme versterkt, pijn veroorzaakt of een nuttig steunpunt wegneemt, moet de beweging worden gestopt en de instelling opnieuw worden beoordeeld.

Ook verminderd gevoel vraagt aandacht. De persoon merkt misschien niet meteen druk, een plooi in de stof of een ledemaat die verkeerd ligt. Wie de stoel gebruikt en wie helpt, moeten daarom het lichaam controleren en niet alleen afgaan op het subjectieve gevoel van comfort.

De Zero Gravity-stand combineert kantelverstelling, rugleuning en voetensteun en brengt benen en voeten boven het niveau van het hart. Dat kan de veneuze terugstroom bevorderen, gunstig zijn voor de doorbloeding van de benen en het gevoel van lichtheid en comfort vergroten. Het is een relaxstand, geen behandeling van MS, spasticiteit of vermoeidheid.

De volledig vlakke ligstand (180°) kan ruimte bieden voor een pauze, een kort dutje of een middagrust zonder dat iemand automatisch van plek hoeft te wisselen. Dat kan handig zijn na een inspannende activiteit, wanneer naar bed gaan zou betekenen: opstaan, lopen, draaien en opnieuw een transfer. De persoon kan ook in een tussenstand stoppen als helemaal plat liggen niet prettig is.

Bij sommige mensen blijft MS lange tijd samengaan met een goede zelfstandigheid. Bij anderen maken zwakte, spasticiteit, evenwichtsproblemen of toenemende beperkingen de overstap tussen bed en stoel tot een van de zwaarste activiteiten van de dag.

Sollevita kan een vlak ligoppervlak worden, de eigen hoogte verticaal aanpassen en één zijkant volledig vrijmaken. Dankzij de volledig vlakke ligstand (180°), de verticale hoogteverstelling en de toegang vanaf de zijkant kan de stoel naast het bed worden geplaatst en worden sommige obstakels bij transfers van bed naar stoel en van stoel naar bed kleiner. Hetzelfde principe kan nuttig zijn bij een rolstoel, altijd uitgaand van de transfertechniek die al is afgesproken.

De stoel bepaalt niet welk hulpmiddel wordt gebruikt. Wanneer iemand volledig ondersteund moet worden, een tilband gebruikt of volgens een vaste werkwijze met een tillift wordt verplaatst, blijven die hulpmiddelen nodig. Sollevita kan hoogteverschillen verkleinen en de ruimte aan de zijkant vrijmaken, maar vervangt de transfertechniek niet automatisch.

Bij MS kan de behoefte aan hulp zelfs van dag tot dag verschillen. Met de verticale hoogteverstelling wordt de hele fauteuil op een gunstigere hoogte gebracht, terwijl de persoon blijft zitten of liggen. Dat kan handelingen als aankleden, kleding rechttrekken, baard- en haarverzorging of bepaalde geschikte massages gemakkelijker maken.

Het afneembare zijpaneel zorgt voor een directere toegang vanaf de zijkant en kan onnodig bukken of reiken verminderen. De stoel neemt de zorglast niet weg, maar kan de dagelijkse routine ondersteunen wanneer iemand zonder hulp niet van houding kan veranderen of niet naar een ander zit- of ligvlak kan overstappen.

Die mogelijkheid is juist waardevol omdat de behoefte niet per se elke dag gelijk blijft. Met Sollevita kunt u op betere momenten maar een paar functies gebruiken en de sta-opfunctie, de rustposities, de verticale hoogteverstelling of de toegang vanaf de zijkant combineren wanneer vermoeidheid, kracht of evenwicht veranderen, zonder te hoeven overstappen op een ander product.